به گزارش روابط عمومی رادیو معارف، علی بیات در برنامه «پرسمان خانواده» رادیو معارف در پاسخ به پرسش‌های مخاطبان درباره مهریه، جلسات خواستگاری، مسائل حساس دوران آشنایی، سكوت در روابط زناشویی، اصالت خانوادگی، اختلاف سنی و چگونگی اقدام برای ازدواج، نكاتی را درباره اهمیت شناخت متقابل و آمادگی روانی برای تشكیل خانواده مطرح كرد.

بیات در تشریح نگاه رایج به مهریه اظهار كرد: یكی از برداشت‌های نادرست درباره مهریه، تلقی آن به‌عنوان تضمینی قطعی برای حفظ زندگی مشترك و جلوگیری از طلاق است. درحالی‌كه پایداری ازدواج به مجموعه‌ای از عوامل عاطفی، روان‌شناختی، ارتباطی و اجتماعی وابسته است و نمی‌توان آن را صرفاً با یك تعهد مالی تضمین كرد.

وی با اشاره به تأثیر نگرش زوجین به مهریه بر فضای رابطه افزود: اگر زن و مرد از ابتدای آشنایی، بخش عمده توجه خود را به احتمال جدایی و ضمانت‌های پس از آن معطوف كنند، ممكن است فرصت كمتری برای تقویت اعتماد، شناخت متقابل و شكل‌گیری صمیمیت داشته باشند.

این روانشناس و متخصص زوج‌درمانی، شناخت آگاهانه، آمادگی روانی، مسئولیت‌پذیری و یادگیری مهارت‌های ارتباطی را از جمله عوامل مؤثر در ساختن یك زندگی مشترك سالم دانست و بر ضرورت توجه به كاركرد حقوقی مهریه در كنار ابعاد فرهنگی و عاطفی ازدواج تأكید كرد.

جلسات خواستگاری؛ فرصتی برای شناخت، نه بازجویی

بیات در پاسخ به پرسشی درباره چگونگی طرح سؤال در جلسات خواستگاری، شناخت كافی را هدف اصلی این جلسات دانست و گفت: پرسش كردن یكی از ابزارهای شناخت است، اما تنها راه شناخت طرف مقابل نیست. مشاهده رفتار، توجه به نحوه تعامل خانوادگی، بررسی شیوه گفت‌وگو و فراهم كردن فرصت برای تعامل طبیعی نیز می‌تواند اطلاعات مهمی در اختیار طرفین قرار دهد.

وی با بیان اینكه جلسات نخست خواستگاری معمولاً با مقداری اضطراب همراه است، افزود: شروع جلسه با فهرستی طولانی از پرسش‌های از پیش تعیین‌شده ممكن است فضای گفت‌وگو را به بازجویی تبدیل كند و بر رفتار طبیعی افراد تأثیر بگذارد.

این متخصص زوج‌درمانی پیشنهاد كرد به‌جای اجرای پرسش‌نامه‌ای ثابت، محورهای مهمی مانند ارزش‌ها، باورها، اهداف زندگی، معیارهای ازدواج و خط قرمزهای فرد مشخص شود و گفت‌وگو متناسب با شرایط و پاسخ‌های طرف مقابل پیش برود.

بیات همچنین بر اهمیت پرسش‌های باز تأكید كرد و توضیح داد: پرسش‌هایی مانند «از خودت بگو» به فرد فرصت می‌دهد دیدگاه‌ها، اولویت‌ها و شیوه نگاه خود به زندگی را بیان كند. البته برای شناخت دقیق‌تر، باید پاسخ‌ها در كنار رفتار فرد و اطلاعات به‌دست‌آمده از سایر موقعیت‌ها بررسی شوند.

مسائل حساس را پیش از ازدواج شفاف كنید

این روانشناس در پاسخ به پرسشی درباره نحوه مطرح كردن موضوع اشتغال همسر آینده، دوران آشنایی را فرصتی برای روشن شدن انتظارات و نگرانی‌های اساسی طرفین دانست.

وی اظهار كرد: قرار نیست در دوران آشنایی تنها درباره موضوعات خوشایند صحبت شود؛ بلكه مسائل مهمی كه ممكن است بر زندگی مشترك تأثیر بگذارند نیز باید در فضایی محترمانه و صریح مطرح شوند.

بیات با تأكید بر ضرورت روشن شدن دلایل نگرانی‌ها افزود: فرد باید ابتدا مشخص كند كه موضوع موردنظر برای او یك خط قرمز اساسی است یا ترجیحی كه امكان گفت‌وگو و توافق درباره آن وجود دارد. برای مثال، در موضوع اشتغال همسر باید روشن شود كه نگرانی اصلی به مسائل اقتصادی، تربیت فرزند، استقلال فردی یا موضوع دیگری مربوط است.

وی ادامه داد: بهتر است افراد نگرانی‌های خود را به‌جای طرح دستوری یا سرزنش‌آمیز، با توضیح دلیل و دعوت به گفت‌وگو مطرح كنند. چنین رویكردی به طرفین كمك می‌كند پیش از تصمیم نهایی، میزان توافق یا اختلاف خود را بهتر بشناسند.

این متخصص زوج‌درمانی تأكید كرد كه پنهان ماندن اختلاف‌های اساسی تا پس از ازدواج می‌تواند زمینه‌ساز تنش شود؛ ازاین‌رو، گفت‌وگوی شفاف و بررسی واقع‌بینانه انتظارات، بخش مهمی از فرایند انتخاب همسر است.

سكوت و فاصله عاطفی؛ ضرورت شناخت چرخه ارتباطی زوجین

بیات در پاسخ به پرسشی درباره سكوت همسر و خودداری او از گفت‌وگو، بر اهمیت بررسی علت این رفتار تأكید كرد.

وی توضیح داد: سكوت و فاصله گرفتن در رابطه می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از جمله احساس شنیده نشدن، ناامیدی از نتیجه گفت‌وگو، ترس از تشدید اختلاف یا نیاز به فاصله گرفتن از تنش. بنابراین، برای درك این رفتار باید شرایط رابطه و الگوی تعامل زوجین بررسی شود.

این روانشناس افزود: هنگامی كه یكی از طرفین احساس كند حرف‌هایش شنیده نمی‌شود یا گفت‌وگو همواره به تنش می‌انجامد، ممكن است به‌تدریج از بیان احساسات و خواسته‌های خود فاصله بگیرد. در مقابل، واكنش‌های تدافعی یا اصرار بر ادامه بحث در شرایط نامناسب نیز می‌تواند فاصله عاطفی را افزایش دهد.

بیات با اشاره به اهمیت دریافت كمك تخصصی گفت: اگر زوجین بارها تلاش كرده‌اند اختلاف‌های خود را حل كنند، اما گفت‌وگوها به قهر و تنش منجر شده است، مراجعه به مشاور خانواده یا متخصص زوج‌درمانی می‌تواند به شناسایی الگوهای ناسالم و یادگیری شیوه‌های مؤثرتر ارتباط كمك كند.

وی همچنین بر اهمیت آغاز دوباره تعامل از طریق رفتارهای مثبت، توجه به نیازهای عاطفی یكدیگر و كمك گرفتن از افراد معتمد و آگاه در صورت دسترسی نداشتن به متخصص تأكید كرد.

اصالت خانوادگی را با ثروت و شهرت اشتباه نگیریم

این متخصص زوج‌درمانی در پاسخ به پرسشی درباره مفهوم اصالت خانوادگی در ازدواج، آن را مفهومی فراتر از ثروت، شهرت و جایگاه اجتماعی دانست.

وی اظهار كرد: شناخت خانواده طرف مقابل می‌تواند اطلاعاتی درباره ارزش‌ها، فرهنگ، شیوه تربیت، باورها و سبك زندگی او در اختیار فرد قرار دهد. ازدواج علاوه بر پیوند میان دو نفر، ارتباط میان دو خانواده و شبكه‌ای از روابط اجتماعی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.

بیات افزود: وضعیت اقتصادی یا شهرت یك خانواده به‌تنهایی نشان‌دهنده كیفیت ارزش‌های تربیتی و روابط درون آن خانواده نیست؛ ازاین‌رو، در شناخت خانوادگی باید به معیارهای اخلاقی، شیوه تعامل اعضا، باورها و انتظارات خانواده توجه كرد.

وی در عین حال خاطرنشان كرد كه شرایط نامناسب خانوادگی لزوماً به معنای شكل‌گیری شخصیت نامناسب در فرد نیست. ممكن است فردی در محیطی دشوار رشد كرده باشد، اما با خودآگاهی، تجربه و تلاش فردی به بلوغ شخصیتی مناسبی رسیده باشد.

این روانشناس بر ضرورت بررسی هم‌زمان شرایط خانوادگی و ویژگی‌های شخصیتی خود فرد تأكید كرد و شناخت را فرایندی چندبعدی دانست كه نباید به یك معیار محدود شود.

اختلاف سنی به‌تنهایی معیار رد یا تأیید ازدواج نیست

بیات در پاسخ به نگرانی مادری درباره ازدواج مجدد پسر 40 ساله‌اش با زنی پنج سال بزرگ‌تر از او، تأكید كرد كه اختلاف سنی به‌تنهایی نمی‌تواند معیار كافی برای تصمیم‌گیری درباره ازدواج باشد.

وی توضیح داد: در بررسی چنین ازدواجی باید عواملی مانند بلوغ عاطفی، سازگاری شخصیتی، انتظارات دو طرف از زندگی مشترك، آمادگی برای تعهد و توانایی مدیریت اختلاف‌ها در نظر گرفته شود.

این متخصص زوج‌درمانی با اشاره به تجربه ازدواج قبلی مرد گفت: نگرانی خانواده درباره ازدواج مجدد قابل درك است، اما این نگرانی نباید به‌تنهایی مانع بررسی فرصت تازه برای تشكیل زندگی مشترك شود.

وی افزود: در ازدواج مجدد، لازم است تجربه‌های رابطه قبلی به‌درستی بررسی شود و فرد شناخت روشنی از دلایل مشكلات گذشته، انتظارات كنونی و آمادگی خود برای رابطه جدید داشته باشد. در این مسیر، مشاوره تخصصی پیش از ازدواج می‌تواند به ارزیابی سازگاری و شناسایی موضوعات نیازمند گفت‌وگو كمك كند.

جست‌وجوی همسر، به معنای كاهش عزت نفس نیست

بیات در پاسخ به پرسشی درباره نگرانی یك دختر از خدشه‌دار شدن غرور و عزت نفس در صورت اعلام تمایل به ازدواج، بر ضرورت تفكیك میان عزت نفس و غرور تأكید كرد.

وی اظهار كرد: اقدام آگاهانه برای ازدواج و كمك گرفتن از دیگران به معنای كاهش ارزش فردی نیست. انسان می‌تواند ضمن حفظ كرامت و احترام به خود، برای یافتن همسر مناسب نیز قدم بردارد.

این روانشناس با اشاره به اهمیت شیوه اقدام افزود: استفاده از واسطه‌های معتمد، افراد باتجربه و دلسوز، خانواده و مراكز معتبر همسریابی می‌تواند زمینه آشنایی مناسب‌تری را فراهم كند؛ مشروط بر اینكه این فرایند با رعایت حریم خصوصی، احترام متقابل و معیارهای روشن انجام شود.

وی خاطرنشان كرد: نگرانی از قضاوت دیگران نباید به مانعی برای تصمیم‌گیری آگاهانه تبدیل شود. آنچه اهمیت دارد، انتخاب مسیر مناسب، حفظ مرزهای شخصی و پرهیز از اقدام‌های شتاب‌زده است.