به گزارش روابط عمومی رادیو معارف، برنامه «پرسمان خانواده» رادیو معارف، در برنامه‌ای با محوریت الگوگیری از سیره زندگی حضرت فاطمه زهرا (س) و امیرالمؤمنین علی (ع)، به بررسی مسائل و چالش‌های خانواده، روابط زوجین، تربیت فرزند و مهارت‌های موردنیاز برای داشتن زندگی مشترك موفق پرداخت.

رضا یوسف‌زاده، مشاور خانواده و عضو انجمن روان‌شناسی اسلامی و دكتر علی بیات، در این برنامه با تبیین ابعاد مختلف روابط خانوادگی، به پرسش‌های شنوندگان درباره ازدواج، اختلافات زناشویی، روابط میان اعضای خانواده و شیوه‌های صحیح تعامل با همسر و فرزندان پاسخ دادند.

حمایت‌گری؛ محور اصلی زندگی مشترك

كارشناسان برنامه در بخش آغازین، با اشاره به سیره خانوادگی حضرت زهرا (س) و امیرالمؤمنین (ع)، بر اهمیت حمایت متقابل در زندگی مشترك تأكید كردند.

در این بخش، مفهوم زوجیت به‌عنوان عبور از فردگرایی و شكل‌گیری یك مجموعه هماهنگ و همدل تبیین شد؛ مجموعه‌ای كه در آن زن و شوهر به‌جای رقابت با یكدیگر، در دشواری‌های زندگی تكیه‌گاه هم هستند.

بر اساس این نگاه، همسر شایسته كسی است كه در مسیر رشد اخلاقی، معنوی و انسانی، همراه شریك زندگی خود باشد و در شرایط دشوار، به‌جای سرزنش و تقابل، زمینه آرامش و توانمندی او را فراهم كند.

همچنین با اشاره به مشاركت حضرت علی (ع) و حضرت زهرا (س) در امور خانه، بر اهمیت تقسیم مسئولیت‌ها و انجام فعالیت‌های مشترك به‌عنوان عاملی برای تقویت صمیمیت و افزایش تعامل مثبت میان زوجین تأكید شد.

چگونه با انكار كردن و عذرخواهی نكردن همسر برخورد كنیم؟

یكی از پرسش‌های مطرح‌شده در برنامه، درباره شیوه برخورد با افرادی بود كه سخنان گذشته خود را انكار می‌كنند یا حاضر به عذرخواهی نیستند.

دكتر علی بیات در پاسخ، بر پرهیز از تبدیل اختلافات به میدان جدال و اثبات حقانیت تأكید كرد و توضیح داد كه در چنین موقعیت‌هایی، لازم است موضوع با بیان روشن مسئله و ارائه شواهد مطرح شود؛ اما ادامه بحث بر سر مسائل جزئی، لزوماً به حل اختلاف كمك نمی‌كند.

وی همچنین میان عذرخواهی لفظی و اصلاح رفتار تفاوت قائل شد و پذیرش مسئولیت و تلاش برای جلوگیری از تكرار رفتار آسیب‌زا را از نشانه‌های مهم جبران واقعی دانست.

به گفته وی، اگر رفتارهایی مانند انكار مسئولیت به‌صورت مكرر تكرار شوند، لازم است فرد ناراحتی خود را محترمانه بیان كند و برای گفت‌وگوی سازنده و تعیین حدود رابطه اقدام كند.

سردی روابط خانوادگی پس از ازدواج؛ راهكارهایی برای بازگشت صمیمیت

از دیگر موضوعات برنامه، كاهش صمیمیت میان خواهران و برادران پس از ازدواج و تشكیل خانواده‌های جدید بود.

كارشناسان با اشاره به اهمیت آگاهی از این فاصله و تمایل به اصلاح آن، نخستین گام را شناسایی علت‌های اصلی سردی روابط دانستند. گاهی دلخوری‌های قدیمی، اختلافات مالی یا احساس تبعیض، حتی پس از پایان ظاهری یك اختلاف، همچنان در روابط خانوادگی اثرگذارند.

بر این اساس، پیشنهاد شد اختلافات حل‌نشده ابتدا به‌صورت خصوصی و با گفت‌وگوی محترمانه پیگیری شوند و برای تقویت روابط خانوادگی، دیدارهای منظم و كم‌هزینه در نظر گرفته شود.

همچنین تماس تلفنی، پیام‌های محبت‌آمیز، احوال‌پرسی‌های كوتاه و توجه به علایق كودكان از جمله راهكارهایی معرفی شدند كه می‌توانند زمینه استمرار ارتباط و افزایش تمایل اعضای خانواده به دورهمی را فراهم كنند.

در این بخش تأكید شد كه برای آغاز تغییر، لازم نیست همه اعضای خانواده هم‌زمان اقدام كنند؛ گاهی ابتكار عمل یك نفر می‌تواند زمینه بازگشت تدریجی صمیمیت را فراهم سازد.

طلاق عاطفی پس از سال‌ها؛ آیا بازگشت صمیمیت امكان‌پذیر است؟

در پاسخ به پرسشی درباره امكان درمان طلاق عاطفی پس از گذشت حدود 10 سال، كارشناسان توضیح دادند كه طولانی‌شدن سردی روابط، به‌تنهایی به معنای ناممكن‌بودن ترمیم رابطه نیست.

طلاق عاطفی در این برنامه به وضعیتی اشاره داشت كه زن و شوهر به‌تدریج ارتباط كلامی و عاطفی خود را از دست می‌دهند و نسبت به یكدیگر بی‌تفاوت می‌شوند.

برای توضیح امكان بازسازی رابطه، از مثال بخاری خاموش استفاده شد؛ همان‌گونه كه برای روشن‌شدن دوباره بخاری باید علت خاموشی برطرف شود، در رابطه زوجین نیز شناسایی ریشه مشكلات و اصلاح عوامل آسیب‌زا ضروری است.

مراجعه به مشاور متخصص، آغاز تغییر از رفتارهای كوچك و روزمره، بیان احساسات و تلاش برای برقراری ارتباطی محترمانه، از جمله گام‌های پیشنهادی در این زمینه بود.

كارشناسان تأكید كردند كه بازسازی رابطه معمولاً به زمان، استمرار و مشاركت طرفین نیاز دارد و نباید انتظار داشت مشكلات انباشته‌شده در مدت كوتاهی برطرف شوند.

اختلاف پدر و مادر در تربیت فرزند؛ هماهنگی مهم‌تر از یكسان‌بودن

یكی دیگر از محورهای برنامه، اختلاف‌نظر والدین درباره شیوه تربیت فرزند بود.

كارشناسان در این بخش تأكید كردند كه لازم نیست پدر و مادر در همه روش‌های تربیتی كاملاً شبیه یكدیگر باشند؛ آنچه اهمیت بیشتری دارد، هماهنگی آنان در اصول اساسی و نحوه مدیریت اختلافات است.

بر این اساس، والدین باید از مشاجره و سرزنش یكدیگر در حضور فرزند پرهیز كنند و درباره دیدگاه‌های تربیتی خود در فضایی خصوصی و به دور از تنش گفت‌وگو كنند.

همچنین پیشنهاد شد كه گفت‌وگو از ارزش‌های مشترك، مانند نوع انسانی كه والدین می‌خواهند فرزندشان در آینده باشد، آغاز شود و سپس درباره روش‌های تحقق این اهداف تصمیم‌گیری كنند.

در این رویكرد، تفاوت‌های فردی پدر و مادر می‌تواند به‌جای ایجاد تعارض، به مكمل‌بودن نقش‌های آنان در تربیت فرزند كمك كند؛ مشروط بر آنكه اصول اساسی خانواده مورد توافق باشد و اختلاف‌ها به شكلی مسئولانه مدیریت شوند.

ترس از ازدواج؛ چگونه نگرانی را به تصمیم‌گیری آگاهانه تبدیل كنیم؟

در بخش دیگری از برنامه، موضوع ترس از ازدواج و نگرانی جوانان از شكست در زندگی مشترك مطرح شد.

كارشناسان با اشاره به تأثیر مشاهده اختلافات خانوادگی، تجربه‌های ناموفق و نگرانی از آینده، بر ضرورت شناخت ریشه‌های ترس و افزایش آگاهی درباره ازدواج تأكید كردند.

در این بخش، سه محور اصلی برای بررسی آمادگی ازدواج مطرح شد:

نخست، آمادگی روانی و عاطفی فرد و طرف مقابل؛ دوم، تناسب معیارها، ارزش‌ها، فرهنگ و انتظارات دو طرف؛ و سوم، برخورداری از مهارت‌های زندگی، از جمله مدیریت تنش، حل مسئله و سازش.

دكتر علی بیات نیز با تفكیك ترس طبیعی از ترس فلج‌كننده توضیح داد كه مقداری نگرانی می‌تواند موجب دقت بیشتر در انتخاب شود؛ اما هنگامی كه ترس، فرد را از تصمیم‌گیری و پیشرفت بازمی‌دارد، لازم است با افزایش آگاهی و در صورت نیاز، كمك‌گرفتن از مشاور، ریشه‌های آن بررسی شود.

ازدواج با فرد دارای سابقه طلاق یا فرزند؛ ضرورت شناخت دقیق‌تر

از دیگر پرسش‌های مطرح‌شده، موضوع ازدواج با فردی بود كه سابقه ازدواج قبلی یا فرزند دارد.

كارشناسان در پاسخ، تأكید كردند كه سابقه طلاق به‌تنهایی معیار مناسبی برای قضاوت درباره شخصیت و شایستگی فرد نیست. برخی افراد پس از تجربه یك رابطه ناموفق، با شناخت بهتر از خود و یادگیری مهارت‌های زندگی، آمادگی بیشتری برای ازدواج پیدا می‌كنند.

بااین‌حال، چنین ازدواجی نیازمند شناخت دقیق‌تر، گفت‌وگوهای كافی و بررسی شرایط زندگی قبلی، علت جدایی، وضعیت فرزند و انتظارات طرفین از زندگی آینده است.

در این زمینه، مشاوره پیش از ازدواج می‌تواند به شفاف‌شدن مسائل مهم و ارزیابی تناسب دو طرف كمك كند.

دیگر پرسش‌های برنامه؛ از استقلال زوجین تا احساس ناكامی در زندگی

در بخش پیامكی برنامه، موضوعات متنوع دیگری نیز مورد بررسی قرار گرفت.

در پاسخ به پرسشی درباره فردی كه همسر خود را دوست دارد اما تمایل چندانی به حضور در كنار او ندارد، بر ضرورت بررسی سابقه این احساس، ویژگی‌های شخصیتی و كیفیت ارتباط میان زوجین تأكید شد.

همچنین درباره مردی كه قصد بازگشت به همسر سابق خود را داشت اما با مخالفت شدید مادرش روبه‌رو بود، پیشنهاد شد كه بازسازی رابطه با ارزیابی سهم هر یك از طرفین در مشكلات گذشته و ایجاد تغییرات لازم آغاز شود. در ادامه، نگرانی‌های خانواده نیز باید با گفت‌وگو و به‌تدریج بررسی شود. در صورت وجود تهدید به خودكشی، لازم است این تهدید جدی گرفته شود و از كمك تخصصی و خدمات فوری متناسب با شرایط استفاده شود.

در موضوع استقلال خانواده پس از ازدواج نیز كارشناسان یادآور شدند كه صمیمیت با خانواده‌های اصلی، اگر با مرزبندی روشن همراه نباشد، ممكن است به دخالت در تصمیم‌های زوجین منجر شود. یادگیری مهارت مرزگذاری و حفظ احترام متقابل، از عوامل مهم استقلال خانواده جدید معرفی شد.

همچنین در پاسخ به احساس ناكامی یك خانم 50 ساله نسبت به دستاوردهای زندگی و تلاش‌های معنوی خود، به اهمیت بررسی شرایط روانی، انتظارات فرد از خود و احتمال كمال‌گرایی افراطی اشاره شد. بازنگری در معیارهای موفقیت و توجه به پیشرفت‌های تدریجی، می‌تواند به ارزیابی واقع‌بینانه‌تر زندگی كمك كند.