به گزارش روابط عمومی رادیو معارف، در این گفت‌وگو تحلیلی تأكید شد كه پهلوی نه‌تنها با كودتای سوم اسفند 1299 به قدرت رسید، بلكه در 28 مرداد 1332 نیز با كودتایی دیگر، این‌بار با محوریت آمریكا، بار دیگر تثبیت شد.
در ابتدای برنامه، با مرور كودتای سوم اسفند 1299، به نقش رضاخان در ورود به تهران و رسیدن به مقام سردار سپه و سپس پادشاهی در سال 1304 اشاره شد. همچنین كودتای 25 مرداد 1332 و شكست اولیه آن، فرار محمدرضاشاه و در نهایت وقوع كودتای 28 مرداد با حضور سازمان‌یافته اراذل و اوباش و حمایت مالی و عملیاتی آمریكا تشریح شد.
استاد شاداب عسكری، پژوهشگر تاریخ سیاسی، در این برنامه با بیان اینكه «در ظاهر حكومت عوض شد اما در واقع ساختار قدرت تغییر نكرد»، گفت: رضاخان فاقد پایگاه اجتماعی و قبیله‌ای بود و برخلاف سلسله‌های پیشین، عقبه‌ای در داخل كشور نداشت. به گفته او، همین مسئله باعث شد كه رضاخان از ابتدا به بیگانگان متوسل شود.
عسكری با اشاره به اعترافات تاریخی رضاخان افزود: «خود رضاخان صراحتاً گفته كه انگلیسی‌ها او را سر كار آوردند و همان‌ها هم می‌توانستند بركنارش كنند.» وی توضیح داد كه تلاش رضاخان برای ایجاد توازن با انتخاب «دولت سوم» یعنی آمریكا، از همان سال‌های ابتدایی وزارت جنگ آغاز شد، اما به دلیل سیاست انزواطلبانه آمریكا پس از جنگ جهانی اول، این تلاش‌ها در ابتدا ناكام ماند.
این پژوهشگر تاریخ سیاسی همچنین به حادثه سقاخانه شیخ هادی و كشته شدن یك تبعه آمریكایی اشاره كرد و گفت: «برخلاف عرف بین‌الملل، دو نوجوان 14 و 17 ساله در دادگاه نظامی محاكمه و اعدام شدند و دولت ایران غرامت سنگینی به آمریكا پرداخت؛ اقدامی كه نشان‌دهنده تلاش رضاخان برای جلب حمایت آمریكا بود.»
به گفته عسگری، پس از جنگ جهانی دوم و امضای منشور آتلانتیك، آمریكا عملاً جای انگلستان را در ایران گرفت و از سال 1320 به بعد، حضور نظامی و مستشاری آمریكا در كشور گسترش یافت. وی تأكید كرد كه فجایع اجتماعی و فرهنگی آن دوران، به‌ویژه در چهار سال ابتدایی حضور آمریكایی‌ها، كمتر در تاریخ رسمی ثبت شده است.
در بخش دیگری از این گفت‌وگو، كودتای 28 مرداد 1332 به‌عنوان نمونه‌ای از «كودتای ارزان» بررسی شد؛ كودتایی كه به گفته عسگری با توزیع دلارهای آمریكایی توسط كرمیت روزولت و سازماندهی نیروهای خیابانی به پیروزی رسید. وی افزود: «بی‌ثبات‌سازی، ناامن‌كردن خیابان‌ها و مستأصل كردن مردم، تاكتیكی بود كه پهلوی یك‌بار با موفقیت از آن استفاده كرد.»
عسكری همچنین با اشاره به اعتماد دكتر محمد مصدق به آمریكا، این اعتماد را یكی از عوامل اصلی موفقیت كودتا دانست و گفت: «مصدق هشدارها را جدی نگرفت و تصور نمی‌كرد آمریكا علیه او اقدام كند.»
در بخش پایانی برنامه، شباهت‌هایی میان وقایع 28 مرداد و برخی ناآرامی‌های سال‌های اخیر مطرح شد. به گفته این پژوهشگر، تفاوت اصلی این بود كه در گذشته هدف كودتا افراد مشخصی بودند، اما در تحولات اخیر، «كل ملت ایران» هدف خشونت و ناامنی قرار گرفت.
وی در پایان تأكید كرد: «این‌بار برخلاف گذشته، مقامات رسمی آمریكا به‌صراحت مسئولیت حمایت و هدایت این اقدامات را پذیرفتند؛ موضوعی كه حتی در ماجرای كودتای 32 نیز تا دهه‌ها انكار می‌شد.»
گفتنی است برنامه «برهان» كاری از گروه فقه و اندیشه رادیو معارف است كه به تهیه كنندگی علی برخورداری روز سه‌شنبه 30 دی‌ماه ساعت 20:20 از آنتن رادیو معارف پخش شد.